9ـ بیانات چند تن از نمایندگان در اطراف اعتبار نامه ها و آئین نامه داخلی مجلس : رئیس (خادمی) : به موجب ماده 18 نظامنامه برای انتخاب هیأت رئیسه دائم اخذ رأی به عمل میآید.
مقدم مراغه ای : بنده عرض دارم.
رئیس (خادمی) : آقای مقدم مراغه ای بفرمائید.
مقدم مراغه ای : به نام خدا، خواستم حضور جناب رئیس عرض کنم که از نظر اصول پارلمانی دو مطلب در این جا فراموش شده که تذکر می دهم. یکی این که طبق معمول پارلمانی، یعنی هر محکمه و دادگاهی هم که تشکیل می شود اولین مطلب رسیدگی به صلاحیت ها و اعتبارنامه ها است. در این جا هم اول باید اعتبارنامه ها مطرح و تصویب شود چون این اولین هیأت منتخب در جمهوری اسلامی است. مسؤولیت ها معلوم است، رفراندوم تکلیف را روشن کرده و امام نظرات شان را اعلام فرمودند و ما باید کاری بکنیم که حیثیت این مجلس رعایت شده باشد. رسیدگی به اعتبارنامه ها در صلاحیت این مجلس است و مطلب دیگر این که آقای رئیس اشاره فرمودند به آئین نامه. هیچ آئین نامه ای تا در این جا تصویب نشود نمی تواند مورد قبول باشد. آئین نامه مجلس خبرگان باید در مجلس خبرگان تصویب شود. بنده این دو مطلب را پیشنهاد کردم و استدعای رسیدگی به آن را دارم.
رئیس (خادمی) : آقای دکتر عباس شیبانی بفرمائید.
دکتر شیبانی : به نام خداوند در هم کوبنده ستمگران، به نام خداوندی که حکومت را مختص صالحان می داند. جناب آقای مراغه ای، اگر بنا است که به صلاحیت رسیدگی شود، نمایندگان این مجلس هیچ کدام خودشان صلاحیت ندارند، پس چگونه می توانند به صلاحیت دیگران رسیدگی کنند؟ صلاحیت نمایندگان را هیأت نظارت رسیدگی کرده و اعتبارنامه ها را تصویب و خدمت شان تقدیم داشته است.
اگر جنابعالی خودتان به صلاحیت تان اعتراض دارید می توانید تشریف ببرید.
در مورد آئین نامه که فرمودید همین مجلس آن را باید تدوین کند می گویم مجلسی که وظیفه سنگین تدوین قانون اساسی را برعهده دارد وقتش مهم تر ازاین است که صرف آئین نامه داخلی مجلس شود. مرسوم است که آئین نامه داخلی را قبلا می نویسند و بعد طبق آن عمل می کنند. در این مجلس، جای بحث بی خودی نیست.
رئیس (خادمی) : آقای حسین علی منتظری بفرمائید.
حسین علی منتظری : اعوذباللّه من الشیطان الرجیم، بسم اللّه الرحمن الرحیم
، و بشر عبادالذین یستمعون القول و یتبعون احسنه، آقایان محترم که انتخاب شده اند از طرف ملت برای رسیدگی به قانون اساسی، من مطمئنم که هیچ هدفی جز اسلام و خیر ملت ایران را ندارند. قهراً بایستی ما از همه تعصب ها منزه باشیم و همه آقایان هم هستند و می خواهند آن چه خیر است انجام گیرد. بنده دو مطلب را خواستم تذکر بدهم. یکی در مورد آئین نامه است و همان طور که گفتند مربوط به مجلس خبرگان است که مجلس شورای ملی هم آئین نامه اش را باید خودش تنظیم و تصویب کند. این معنی ندارد که ما منتخب ملت باشیم و در جای دیگری برای کار ما آئین نامه تنظیم بکنند. ملت صلاحیت آقایان را تشخیص داده است.
آن ها را برای این کار مهم انتخاب کرده است و قهراً برنامه کارآقایان و روش کارشان را خودشان باید تصویب بکنند. بنابراین اگر آئین نامه ای در جائی دیگر تنظیم شده باشد، از نظر ما اعتبار ندارد. به اصطلاح فقهی معامله فضولی است و معامله فضولی احتیاج دارد به این که امضاء شود اگر مجلس امضاء کرد حجت است والا نه و در مقابل ما هم آئین نامه ای تنظیم کرده ایم که آن را هم در اختیار می گذاریم و رأی گرفته می شود. خلاصه این که به آئین نامه باید رأی داده شود. مسئله دیگری که می خواستم عرض کنم مسئله اصل طرح پیشنهادی است در واقع ما می خواهیم کاری بهتر انجام داده باشیم اگر قرار باشد که طرح پیشنهادی دیگری داشته باشیم غیر از این طرح که قبلا منتشر شده آن طرح پیشنهادی باید تکثیر شده، در اختیار آقایان گذاشته شود آن وقت نظر بدهند که کدام یک باید ملاک کار باشد، عرض من تمام شد.
رئیس (خادمی) : آقای خامنه ای بفرمائید.
خامنه ای : بسم اللّه الرحمن الرحیم ، من به عنوان مقدمه استناد می کنم به فرمایشات امام یعنی استقلال این مجلس و اصالت این مجلس و نظر این مجلس و استناد می کنم به نظر رئیس دولت و آقای وزیر کشور که صلاحیت مجلس را شناخته اند و معنای صلاحیت مجلس و تشکیل آن از دو باب است یکی استقلال نظر و دیگری صلاحیت تام برای قبول یا رد هر چیزی که صورت قانونی داشته باشد.
به دو دلیل: یکی این که منتخب مردم هستند و همان مطلبی که جناب منتظری فرمودند و مردم از آن ها توقع دارند و ممکن است مردم در خارج به ما اعتراض کنند که شما چرا این نظام نامه را قبول کردید، دوم این که گمان می کنم که هیأت محترم دولت و آقای وزیر کشور و بقیه کسانی که این نظام نامه را تهیه کرده اند، اصل بین المللی تفکیک قوا را قبول دارند. به هر حال این چیزی است که مدعی هستند و بارها دیده شده که اعضای دولت و آقای نخست وزیر گله کرده اند از مقامات غیر مسئولی که دخالت در قوه مجریه کرده اند و چنین ایرادی به جا و سزاوار هم بوده است زیرا قوه مجریه نباید مورد دخالت قوه دیگری قرار گیرد. معکوس این به خود آقایان وارد است، من چون سوء نیتی در بین نمی بینم، خوب نظام نامه ای بوده برای زمینه تدوین نظام نامه داخلی مجلس، ولی این دلیل بر حاکمیت آن نظام نامه بر ما یعنی نمایندگان 36 میلیون جمعیت ایران نخواهد بود، اصولاً اگر قوای ثلاثه یعنی قوه مقننه و مجریه و قضائیه را قبول کنیم که بر معیارهای بین المللی این ها از هم منفک هستند و جز به مقدار محدود برابر با قانون اساسی که هنوز نوشته نشده است حق دخالت ندارند، احترام این مجلس اقتضا می کند که در صلاحیتش دخالت نشود و تدوین هر چیزی که صورت تقنینی دارد در آن حدی که مقررات و مصوبات خود شورا اجازه داده است و به وسیله خود دولت به ما ابلاغ شده است و با چنین صلاحیتی ما را فرستاده اند، این صلاحیت را محترم بشمارند. نظام نامه داخلی این جا اولین چیزی است که در تدوین قانون اساسی مؤثر است، و اشاره بفرمایش آقای منتظری می کنم چون هر چیزی که کانالی و معبری باشد و مسدود کننده و محیط و محدود کننده افکار و عقاید این جلسه باشد اعم از نظام نامه یا پیش نویس قانون اساسی هر دو به طور برابر مردود است، برای این که این جا هیچ نوع تلقین و تزریقی و هیچ نوع محدودیتی از لحاظ الفاظ، از لحاظ اصول و ماده و پیشنهاد نباید بشود که فکر صاف نماینده ملت به مسیری کشیده شود. لذا اجازه بدهند نظام نامه را بیاورند. نمایندگان و بنده تقاضا کردیم از مقام ریاست ولی نیاوردند اصل نظام نامه را هیچ یک از حاضرین اطلاع ندارند، اولا اصل نظام نامه را از مقام ریاست تقاضا دارم به همه بدهند و بعد بر اساس آن یا به عنوان یک پیشنهادی، میل مجلس است خواست تصویب می کند نخواست نظریات دیگری را در آن ادغام می کند و یا رد می کند و چیز جدیدی می گذارد و هم چنین است به دنبال این پیش نویس قانون اساسی که به هر صورتی باشد، محدود می کند دامنه تفکر و تعمق و تصمیم نمایندگان را. تقلید به هر یک از این اصول باعث می شود که از اصول دیگری غافل بمانند و من این را به عنوان مبنای حقوقی مورد اعتقاد و قبول دولت عرض می کنم و گمان نمی کنم خود آن ها هم قصد تحمیل داشته باشند. ما آماده ایم، نظام نامه را به برادر عزیزم آقای دکتر شیبانی عرض می کنم که ما برای این کار این جا آمده ایم در این جا هیچ کاری زائد نیست چون ما تشریفات را که شاید زائد بود پشت سرگذاشتیم. نظام نامه مستقیماً در سرنوشت قانون و ملت و مسلمین دنیا و اسلام مؤثر است. عرض دیگری ندارم.
رئیس (خادمی) : آقای دکتر بهشتی بفرمائید.
نایب رئیس (بهشتی) : بسم اللّه الرحمن الرحیم ، در طلیعه انجام وظیفه سنگینی که برعهده گرفته ایم احساس می کنم یادآوری این اصل به خودم و دوستانم مفید باشد که سعی کنیم در هر مسئله ای و مطلبی به حداقل صحبت اکتفا کنیم و ضمناً وقتی یک مسئله ای مطرح است مسئله بعدی را مطرح نکنیم. مسئله متن را جناب آقای منتظری و جناب آقای خامنه ای مطرح کردند در حالی که مطرح نبود و بعداً مطرح می شد، تا بتوانیم با این وقت کوتاهی که از نظر مقتضای انقلاب در پیش داریم در حداقل وقت کارهای مان را تمام کنیم. در مورد تصویب اعتبارنامه، همان طوری که فرمودند سنت پارلمانی صحیح است، منتهی باید دید ضرورت دارد یا نه؟ به خصوص که رسیدگی به اعتبارنامه ها باز تشکیل کمیسیون می خواهد و اگر اعتراضی باشد مورد رسیدگی قرار گیرد که این مدتی وقت می خواهد. در یک پارلمانی که عمرش 2 یا 4 سال است، خوب وقت این کارها هست ولی برای این گردهمائی که باید در حداقل وقت ممکن، نمی گویم با شتاب زدگی، باید کاری را تمام بکنیم شاید وقت برای این سنت هائی که مستحب است نباشد. چون تأیید کننده اعتبارنامه ها دولت است. راجع به آئین نامه داخلی باید عرض کنم به هرحال این جلسه تا این جا یک آئین نامه می خواست و آن چه تا این جا انجام گرفت طبق آئین نامه بود که آن را دیگر نمی توانست این مجلس تصویب کند آن را باید قبلا دولت و شورای انقلاب تصویب می کرد و این کار را کرد ولی از این به بعد بستگی دارد به رأی آقایان. از نظر بنده فکر می کنم رأی منصفانه این باشد که در این جلسه هیأت رئیسه دائمش را انتخاب کند و بعد هیأت رئیسه دائم در اولین جلسه کمیسیونی را برای رسیدگی به آئین نامه تعیین کند و این کمیسیون سعی کند تا امشب به این آئین نامه ها رسیدگی کند و فردا در جلسه مطرح شود. چون اگر آئین نامه نباشد ما باید سه روز جلسه نداشته باشیم و منتظر تصویب آئین نامه باشیم و یا این که انتخاب هیأت رئیسه دائم را هم به بعد از تصویب آئین نامه موکول بفرمائید، بنابراین پیشنهاد می کنم که همین الان اگر موافق هستید طبق سنت یک موافق و یک مخالف صحبت کند و بعد به رأی بگذارید و 5 نفر را برای کمیسیون رسیدگی به آئین نامه داخلی تعیین کنید واین کمیسیون را موظف کنید که تا فردا صبح نتیجه کارش را به جلسه علنی بدهد.
رئیس (خادمی) : آقای مکارم شیرازی بفرمائید.
مکارم شیرازی : بسم اللّه الرحمن الرحیم ، مجلسی است در تاریخ مملکت ما بی سابقه و در شرایطی تشکیل می شود که مملکت شدیداً نیاز دارد هر چه زودتر نتیجه کار مجلس در اختیار مردم قرار بگیرد. من یک تذکر کوتاه می خواستم عرض کنم شاید بعضی از دوستان فرمودند وقت ما کوتاه و مواد اساسنامه بسیار مفصل است هر چه صرفه جوئی در وقت بکنیم بسیار به مورد و به جاست حتی الامکان از تشریفات حذف می کنیم. موضوع دیگر این است که این مجلس با مجالس دیگر فرق بسیار دارد. انشاءاللّه در یک محیطی مملو از تفاهم، بحث ها تعقیب بشود.
من به عنوان انجام یک وظیفه عرض می کنم از مختصر خشونتی که در آغاز مجلس به چشم خورد متأثر شدم و با نهایت معذرت از آقایانی که صحبت فرمودند عرض می کنم که ما بالاخره تابع منطقیم، استدلال می کنیم، بحث می کنیم، آخرهم به رأی شما می گذاریم. جای این ندارد که بحث ها خدای نکرده، به خشونت کشیده شود، اساس اسلام است و اساس اخلاق است. اخلاق و تفاهم باید رعایت شود و رعایت خواهد شد. اما در موضوع آئین نامه، بدون شک آئین نامه الگوی کار ما است ما می خواهیم این جا کار کنیم الگوی کار ما را دیگران بنشینند و تصویب کنند و در اختیار ما بگذارند؟ فکر نمی کنم با هیچ منطقی جور در بیاید اگر بنا است ما بنشینیم کار کنیم الگوی کار را باید خودمان تعیین کنیم، اگر قرار است دیگری به ما دیکته کند این با بحث آزاد ما سازگار نیست. بنابراین آئین نامه باید این جا تنظیم و تصویب شود. و اما این که آقای دکتر بهشتی فرمودند در اختیار کمیسیونی گذاشته بشود به قول آقای خامنه ای اصلا ما آئین نامه را ندیده ایم. بدهید ببینیم، مطالعه کنیم نظراتی اگر رویش داشته باشیم در همین اوقات تنفس، تفاهمی، بحثی بشود بعد معلوم شود آن کمیسیونی که می خواهد انتخاب بشود و افکار افراد را در نظر بگیرد باید چه خط سیری را تعقیب کند. عرضم را کوتاه می کنم به عنوان استفاده از وقت معذرت می خواهم.
رئیس (خادمی) : آقای مهندس سحابی بفرمائید.
مهندس سحابی : بسم اللّه الرحمن الرحیم ، من عرض مختصری دارم، فقط می خواستم یادآوری کنم این صحبت هائی که آقایان منتظری و خامنه ای فرمودند این ها در متن بحث های مجلس است و قبل از این که هیئت رئیسه مجلس انتخاب شود این بحث ها خارج است. قرار بر این است که اولین کار این مجلس تعیین هیئت رئیسه قطعی باشد بعد وارد متن کار مجلس می شود. این یک نکته بود بنابر این بنده پیشنهاد کفایت مذاکرات می کنم و به انتخاب هیئت رئیسه می پردازیم تا مجلس رسمی بشود. نکته دیگر این که این آئین نامه که فعلا در اختیار ما است، برخلاف آن آئین نامه ای که آقای خامنه ای فرمودند، آئین نامه تدوین شده دولت نیست. این آئین نامه از طریق مراجع و نهادهائی که در رژیم فعلی ما جنبه قانونی و مشروعیت دارد، از آن طریق گذشته است یعنی آئین نامه به وسیله دولت تهیه شده و در شورای انقلاب هم تصویب شده و نمایندگان شورای انقلاب هم پای این آئین نامه امضاء گذاشته اند. بنابراین مشروعیت دارد تا حالا، از این به بعد وقتی قانون اساسی تصویب شد و مراجع دیگری برای قانون گذاری تعیین شد آن وقت است که از طریق دیگری آئین نامه ها تنظیم خواهد شد. بنابراین تا این جا این آئین نامه رسمیت دارد. دیگر عرضی ندارم.
رئیس (خادمی) : از طرف آقای مهندس سحابی پیشنهاد کفایت مذاکرات رسیده است به رأی می گذاریم. آقایانی که موافقند قیام بفرمایند (اکثر برخاستند) چون اکثریت موافق هستند به این ترتیب تصویب می شود.
مقدم مراغه ای : بنده پیشنهاد تنفس می کنم.
10 ـ تعیین زمان تشکیل جلسه بعد و پایان جلسه

رئیس (خادمی) : جلسه تا ساعت 5 بعد از ظهر تعطیل می شود.

(جلسه در ساعت سیزده و پنج دقیقه تعطیل شد) رئیس سنی مجلس بررسی نهایی قانون اساسی - حسین خادمی