بررسی حقوقی مجازات توهین نماینده مجلس به حضرت آیت الله هاشمی رفسنجانی
در خبرها آمده است که یکی از نمایندگان مجلس در نطق میان دستور خویش در صحن علنی مجلس مورخ 28/09/1391 که به صورت زنده از صدای جمهوری اسلامی پخش می شد ، اقدام به بیان جملاتی نسبت به حضرت آیت الله آقای هاشمی رفسنجانی ریاست محترم مجمع تشخیص مصلحت نظام و فرزندشان آقا مهدی و خانواده محترم ایشان نمود که ممکن است در صورت شکایت ذی نفع و یا دادستان مصداق جرائم توهین ، افتراء یا ... گردد . با بررسی قوانین مربوطه به این موضوع می پردازم .
الف ) _ قانون اساسی
طبق اصل بیست و دوم قانون اساسی حیثیت، جان، مال، حقوق، مسکن و شغل اشخاص از تعرض مصون است مگر در مواردی که قانون تجویز کند .
اصل سی و دوم: هیچ کس را نمی توان دستگیر کرد مگر به حکم و ترتیبی که قانون معین می کند. در صورت بازداشت، موضوع اتهام باید با ذکر دلایل بلافاصله کتبآ به متهم ابلاغ و تفهیم شود و حداکثر ظرف مدت بیست و چهار ساعت پرونده مقدماتی به مراجع صالحه قضایی ارسال و مقدمات محاکمه، در اسرع وقت فراهم گردد. متخلف از این اصل طبق قانون مجازات می شود.
اصل سی و ششم: حکم به مجازات و اجرا آن باید تنها از طریق دادگاه صالح و به موجب قانون باشد.
اصل سی و هفتم: اصل، برائت است و هیچ کس از نظر قانون مجرم شناخته نمی شود، مگر این که جرم او در دادگاه صالح ثابت گردد.
اصل سی و نهم: هتک حرمت و حیثیت کسی که به حکم قانون دستگیر، بازداشت، زندانی یا تبعید شده، به هر صورت که باشد ممنوع و موجب مجازات است.
مستند به اصول ذکر شده اصل بر این است که کسی مجرم نیست مگر این که بر اساس ادله قانونی و در مراجع ذی صلاح عمل مجرمانه به او منتسب و حکم مجازات مربوطه بر اساس قوانین جاری صادر و دادنامه مزبور قطعی و سپس نهائی شود . لذا هیچ کس حق ندارد نسبت به متهمی که بر اساس قانون دستگیر و در مرحله تحقیقات مقدماتی قرار بازداشت او صادر و پس از رسیدگی مجرم و مجازات قانونی برای وی مقرر گردیده توهین ، تهمت ، یا هتک حرمت و حیثیت نماید . اصولا غیر از مجازات مقرر در دادنامه صادره که به مرحله اجراء رسیده هیچ کس یا هیچ مقامی حق کوچک ترین اهانتی را نسبت به مجرم ندارد زیرا مجازات او همانی است که در رای دادگاه آمده و چنان چه کسی حتی یک دقیقه بیشتر از مجازات مقرر مجرم را در حبس نگاه دارد یا شلاق تعزیری را کمی محکم تر از آن چه در شرع مقدس انور آمده جاری نماید و ... شرعا و قانونا مجرم است و باید مجازات شود . نتیجه این که تا زمانی اشخاص در مراجع دارای صلاحیت قانونی و بر اساس قانون محکوم نشده اند نمی شود جان آن ها را گرفت ( مثل قصاص ، یا مجازات اعدام ) یا مال شان را توقیف نمود ( مثل اموال به دست آمده از رشوه ، کلاهبرداری ، ربا و ... ) یا آن ها را از شغلی که دارند منفصل نمود ( مثل کارکنان متخلف ) یا آن ها را از اشتغال به شغلی که دارند منع نمود ( مثل فروشنده مواد مخدر ) اما جائی ندیده ام که قانون اجازه دهد نسبت به حیثیت کسی تعرض نمود .
ب ) قانون مجازات اسلامی و تعزیرات :
در ماده 2 قانون مجازات اسلامی آمده است : « هر فعل يا ترك فعلي كه در قانون براي آن مجازات تعيين شده باشد جرم محسوب مي شود .»
یعنی تا زمانی که فعل یا ترک فعل کسی طبق قانون جرم نباشد نمی شود برای فرد مجازات تعیین نمود این را حقوقدانان اصل قانونی بودن جرم و مجازات یا اصل در قانون بودن جرم و مجازات می نامند . این مسئله را شرع مقدس در آیه 15 سوره اسراء تائید فرموده است : « مَّنِ اهْتَدَى فَإِنَّمَا يَهْتَدي لِنَفْسِهِ وَمَن ضَلَّ فَإِنَّمَا يَضِلُّ عَلَيْهَا وَلاَ تَزِرُ وَازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرَى وَمَا كُنَّا مُعَذِّبِينَ حَتَّى نَبْعَثَ رَسُولاً » ترجمه : هر كس به راه آمده تنها به سود خود به راه آمده، و هر كس بيراهه رفته تنها به زيان خود بيراهه رفته است. و هيچ بردارندهاى بار گناه ديگرى را بر نمىدارد، و ما تا پيامبرى برنينگيزيم، به عذاب نمىپردازيم. همین موضوع باعث ایجاد قاعده قبح عقاب بلابيان گردید که از قواعد مسلم نزد فقها و اصوليين به شمار می آید .
فصل پانزدهم - هتك حرمت اشخاص
ماده
۶۰۸ قانون مجازات اسلامی ( تعزیرات ) : توهين به افراد از قبيل فحاشي و استعمال
الفاظ ركيك چنان چه موجب حد قذف نباشد به مجازات شلاق تا ( ۷۴ ) ضربه و يا پنجاه
هزار تا يك ميليون ريال جزاي نقدي خواهدبود .
این ماده در فصلی آمده با عنوان هتک حرمت اشخاص یعنی اگر کسی نسبت به کسی دیگر فحش دهد و الفاظ رکیک به کار ببرد به عبارتی موجب هتک حرمت یک فرد شود اگر مشمول تعریف قذف نباشد تنها به مجازات تا 74 ضربه شلاق یا پنجاه هزار تا يك ميليون ريال جزاي نقدي محکوم خواهد شد یعنی آبروی یک انسان از نظر قانون گذار حداکثر صد هزار تومان ارزش گذاری شده است با توجه به رویه ای که در محاکم جاری است کمتر حکم شلاق تعزیری صادر می گردد و بیشتر در جرم توهین مجازات جزای نقدی صادر می شود به فرض هم حکم شلاق بخواهد صادر شود در ماده 608 آمده است تا 74 ضربه شلاق تعزیری و قاضی آزاد است بسته به شخصیت متهم از یک ضربه شلاق تعزیری تا 74 ضربه حکم دهد به نظر با توجه به اهمیت حفظ آبروی انسان ( مومن ) در دین اسلام از جمله :
« لِلهِ عَزَّ و جَلَّ فی بِلَادِهِ خَمسٌ حُرَم ؛ حُرمَةٌ رَسولِ اللهِ و حُرمَةُ آلِ الرَّسولِ و حُرمَةُ کِتابِ اللهِ عَزَّ و جَلَّ و حُرمَةُ کَعبَةِ اللهِ و حُرمَةُ المُؤمِنِ » ترجمه : مملکت خداوند بزرگ را پنج حریم است : حریم پیامبر (صلی الله علیه و آله) و حریم آل پیامبر و حریم کتاب خدای بزرگ و حریم کعبه الهی و حریم مؤمن "
یا :
روایت شده است که پیامبر (صلی الله علیه و آله) رو به کعبه کرد و فرمود : " آفرین بر تو ای خانه ( خدا ) چقدر نزد خداوند بزرگی و حرمت داری ! اما به خدا سوگند که مؤمن ( نزد خداوند ) محترم تر از توست ، زیرا خداوند از تو یک چیز را حرام و محترم قرار داده است ، ولی از مؤمن سه چیز را : مالش ، جانش و گمان بد او .
یا :
ابن ابی یعفور می گوید : امام صادق علیه السلام فرمود : هر که بر مرد یا زنی مؤمن به آنچه که در آن ها نیست افترا بندد خداوند او را در روز رستاخیز در "طینت خبال " برانگیزاند تا از سخنی که گفته به در آید . عرض کردم "طینت خبال" چیست ؟ فرمود : آب چرکینی که از فرج زنان بدکاره بیرون آید .
یا :
امام باقر علیه السلام روایت نموده که رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود : دشنام گویی به مؤمن ، هرزگی ، و پیکار با او کفر و خوردن گوشتش (باغیبت) نافرمانی خداست .
تعیین چنین مجازات اندکی ( پنجاه تا یکصد هزار تومان جزای نقدی ) تناسبی با فعل ارتکابی ندارد و موجب می گردد تا افراد با تجری تمام اقدام به عمل مجرمانه نمایند .
فصل بيست و هفتم - افترا و توهين و هتك
حرمت
ماده
۶۹۷ قانون
مجازات اسلامی ( تعزیرات ) : هركس به وسيله اوراق چاپي يا خطي يا به وسيله درج در
روزنامه و جرايد يا نطق
در مجامع يا به هر وسيله ديگر به كسي امري را صريحا
نسبت دهد يا آن ها را منتشر نمايد كه مطابق قانون آن امر جرم محسوب مي شود و
نتواند صحت آن اسناد را ثابت نمايد جز درمواردي كه موجب حد است به يك ماه تا يك
سال حبس و تا ( ۷۴ ) ضربه شلاق يا يكي از آنها حسب مورد محكوم خواهدشد .
تبصره
- در مواردي كه نشر آن امر اشاعه فحشا محسوب گردد هرچند بتواند صحت اسناد را ثابت
نمايد مرتكب به مجازات مذكور محكوم خواهدشد .
به نظر این جانب چنانچه یکی از نماینده های مجلس در نطق میان دستور خویش در صحن علنی مجلس مورخ 28/09/1391 که به صورت زنده از صدای جمهوری اسلامی پخش می شد ، اقدام به بیان جملاتی نماید که مشمول تعریف افترا و توهين و هتك حرمت عمل مزبور مشمول ماده 697 قانون مجازات اسلامی ( تعزیرات ) می باشد و با توجه به این که جرم از جرائم مشهود نیز بیشتر قابلیت احراز و انتساب فعل به مرتکب دارد جهت جلوگیری از تجری دیگران حتا بدون شکایت ذینفع هم ، دادستان باید به عنوان مدعی العمومی که از جرم مزبور اطلاع حاصل نموده و در راستای حمایت از استقرار نظم اجتماعی و عمومی که با این عمل مجرمانه خدشه دار شده وارد عمل شده و پس از اعلام جرم ، دستور پیگیری موضوع را صادر نماید .
پ ) _ آئین نامه داخلی مجلس
مطابق آئین نامه داخلى مجلس شوراى اسلامى چنان چه به تشخیص هیأت رئیسه نمایندهاى در سخنان خود در جلسه علنى به کسى نسبت ناروا داده و یا هتک حرمت نماید فرد مزبور مىتواند در دفاع از خود، به صورت مکتوب به اتهام وارده پاسخ گوید. پاسخ ارسالى درصورتى که بیش از دو برابر اصل مطلب اظهار شده نبوده و متضمن توهین و افترا نباشد، در اولین فرصت در جلسه علنى قرائت خواهد شد .
متاسفانه متون قانون گذاری ما دارای نقص در نگارش هستند مثلا در این ماده از آئین نامه داخلى مجلس شوراى اسلامى تشخیص نسبت ناروا یا هتک حرمت را بر عهده هیات رئیسه مجلس گذاشته است یعنی حتی اگر دادگاهی نماینده ای را محکوم به مجازات توهین ، افتراء و هتک حرمت نماید لیکن هیات رئیسه مجلس نظری خلاف رای دادگاه داشته باشد مشمول این ماده نمی شود . اشکال دیگر این ماده قانونی مشخص نبودن اولین فرصت قرائت پاسخ مکتوب به اتهام وارده است و تعیین اولین فرصت نیز بر عهده هیات رئیسه مجلس می باشد و ممکن است این اولین فرصت ماه ها به طول انجامد .
متاسفانه نامه ای که برای ریاست مجلس شورای اسلامی ارسال شده توسط آقای محمد هاشمی امضاء گردیده است در حالی که طبق آیین نامه داخلی مجلس « فرد مزبور مىتواند در دفاع از خود، به صورت مکتوب به اتهام وارده پاسخ گوید... » و گمان نمی کنم نماینده مورد نظر به آقای محمد هاشمی برادر محترم حضرت آیت الله هاشمی رفسنجانی توهین نموده باشد لذا امکان عدم پذیرش این نامه برای هیات رئیسه مجلس وجود دارد زیرا آقای محمد هاشمی مشمول تعریف « فرد مزبور » مندرج در آئین نامه داخلی مجلس نمی گردد
بسمه تعالی
ریاست محترم مجلس شورای اسلامی
جناب آقای دکتر لاریجانی
سخنان خارج از عرف و اخلاق و سراسر توهین یکی از نمایندگان مجلس
نسبت به رییس مجمع تشخیص مصلحت نظام که در تاریخ ۲۸/۹/۱۳۹۱ از تریبون رسمی مجلس
شورای اسلامی و به صورت زنده از صدای جمهوری اسلامی پخش شد، تعجب همگان را
برانگیخت.
ضمن اعتراض به سکوت هیات رییسه نسبت به این تضییع آشکار حق و
توهین و تهمت و با استناد به مواد ۷۷ و ۷۸ آئین انامه مجلس و بالاتر از آن حسب
دستور مستقیم امام رحمت اله علیه، خواهشمند است دستور فرمایید در اولین جلسه علنی،
زمانی را تعیین نمایند تا پاسخ نیز از همان طریق پخش شود .
محمد هاشمی
در پایان آرزو می نمایم که قوه قضائیه جهت جلوگیری از افزایش این گونه جرایم که این روزها به نحو چندش آوری فراوان شده بدون ملاحظه تعلق افراد به جناح های موجود در جامعه به شدیدترین شکل برخورد قانونی نماید . تا ریشه این ضد ارزش از جامعه انقلابی ما قطع گردد . ( بعد از این مقاله شنیدم که دادستان محترم علیه نماینده مجلس اعلام جرم نموده اند )
خداوند می فرماید «به معبود کسانى که غیر خدا را مى خوانند دشنام ندهید، مبادا آنها(نیز) از روى(ظلم و) جهل، خدا را دشنام دهند » سوره أنعام/108
توضیح روز بعد از اتمام مطلب
-------------------------------------------------------
امروز 30 / 09 / 1391 دوستی که در شهر زنجان مدرس دانشگاه است گفت یکی از دوستانش که او هم مدرس دانشگاه است مشکل و سوال حقوقی دارد لذا پس از ارتباط تلفنی مدرس محترم دانشگاه گله می نمود که مادر یکی از دانشجویانش به وسیله پیامک انواع و اقسام توهین ها را برایش ارسال نموده پرسیدم چرا ؟ گفت به دلیل این که به پسرش نمره ارفاق ننمودم . سوآل نمود آیا می توانم شکایت نمایم ؟ در پاسخ گفتم اگر کفش آهنی و وقت اضافه دارید تا در کلانتری و دادسرا و دادگاه بدوی و تجدید نظر بدوید بله می توانید شکایت بفرمائید اما سرانجام اگر قضات محترم بخواهند فعل مجرمانه را منتسب به آن خانم بدانند دل شان به رحم خواهد آمد و به جای مجازات « تا 74 ضربه شلاق تعزیری » مجازات « 5 تا 100 هزار تومان » را برای خانم توهین کننده به مدرس دانشگاه در نظر خواهند گرفت . مدرس دانشگاه گفت پس از این گوش توهین را بشنوم و از آن گوش ...
/**/